những điểm mới trong sách giáo khoa sinh học lớp 12
Phạm Văn Lập
Đại học KHTN-ĐHQG HN

A. Phần I: Những điểm mới về nội dung kiến thức
I. Các qui luật Menđen:
So với sách giáo khoa hiện hành, SGK sinh học 12 mới trình bày phần các qui luật Menđen có phần hơi khác cả về số lượng, cách trình bày cũng như bản chất của các qui luật. Sách giáo khoa hiện hành trình bày 3 qui luật Menđen với qui luật 1 là qui luật đồng tính, qui luật 2 là qui luật phân tính và qui luật 3 là qui luật phân li độc lập.
SGK mới theo xu hướng chung của thế giới chỉ đề cập đến 2 qui luật của Menđen. Đó là qui luật phân li (hay nhiều sách còn gọi cụ thể hơn là qui luật phân li đồng đều) và qui luật phân li độc lập.
a) Về bản chất của các qui luật của Menđen:
Qui luật phân li thực chất chỉ qui luật phân li đồng đều của các alen chứ không phải là qui luật phân li tính trạng như cách mà nhiều người vẫn dạy hiện nay. Vì hiểu là qui luật phân li 3:1 (qui luật phân tính) nên SGK cũ nêu điều kiện nghiệm đúng cho định luật 2 (định luật phân tính) là: các cặp bố mẹ đem lai phải thuần chủng, tính trạng trội phải trội hoàn toàn và số các thể phân tích phải lớn (SGK 11, NXBGD 2003). Thực chất, Menđen qua các thí nghiệm của mình đã rút ra kết luận là mỗi tính trạng do 1 cặp nhân tố di truyền (ngày nay chúng ta gọi là cặp alen) qui định. Khi hình thành giao tử các thành viên của 1 cặp nhân tố di truyền phân li đồng đều về các giao tử nên 50% số giao tử mang nhân tố này, 50 % số giao tử mang nhân tố kia. Như vậy, nếu nói định luật phân li cần có điều kiện thì chỉ cần sự phân li của các các nhiễm sắc thể trong quá trình giảm phân xảy ra một cách bình thường. Mà chính điều này thì lại không cần đề cập tới vì tuyệt đại bộ phận quá trình giảm phân xảy ra một cách bình thường chỉ trừ khi có xẩy ra đột biến (vồn xẩy ra với tần số rất thấp). Ngoài ra, các cặp bố mẹ đem lai có thuần chủng hay không thuần chủng cũng không quan trọng. Thực tế, cây đậu có kiểu gen di hợp tử A a vẫn tạo ra 50% số giao tử mang alen A và 50% số giao tử mang alen a. Việc tính trạng là trội hoàn toàn hay không cũng không ảnh hưởng gì đến sự phân li của các alen trong quá trình giảm phân. Tương tự, số lượng cá thể phân tích cũng không cần phải lớn vì một cây bất luận có kiểu gen AA, aa, hay A a thì cặp alen này vẫn phân li đồng đều về các giao tử.
Qui luật phân li độc lập: SGK cũ phát biểu định luật phân li độc lập như sau: “ Khi lai hai cơ thể thuần chủng khác nhau về hai hay nhiều cặp tính trạng tương phản thì sự di truyền của cặp tính trạng này không phụ thuộc vào sự di truyền của cặp tính trạng kia”. Phát biểu như vậy làm cho người đọc lầm tưởng chỉ khi lai hai cơ thể thuần chủng thì sự di truyền của tính trạng này mới không phụ thuộc vào sự di truyền của tính trạng kia (ph